Szkolenie dla użytkowników
produktów zawierających
izocyjaniany

Zgodnie z Załącznikiem XVII do rozporządzenia REACH (WE) nr 1907/2006 – pozycja 74
Obowiązkowe szkolenie dla wszystkich użytkowników przemysłowych i profesjonalnych

01

Ważna informacja

Nota prawna

⚠️ Wyłączenie odpowiedzialności

Niniejsza prezentacja została udostępniona przez MEDOS Sp. z o.o. wyłącznie w celach informacyjno-edukacyjnych, aby wesprzeć Państwa w spełnieniu wymogów rozporządzenia REACH (Załącznik XVII, poz. 74).

Ostateczny obowiązek prawidłowej oceny ryzyka zawodowego na konkretnym stanowisku pracy, zapewnienia odpowiednich Środków Ochrony Indywidualnej (ŚOI) oraz dbałości o BHP spoczywa bezpośrednio na Pracodawcy. MEDOS Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności prawno-finansowej za warunki pracy w Państwa zakładzie oraz ewentualne zdarzenia wynikające z niewłaściwego zastosowania produktów.

02

Przegląd

Agenda szkolenia

📋 Część I – Teoria i regulacje

Podstawa prawna – REACH poz. 74
Czym są diizocyjaniany?
Chemia diizocyjanianów
Zagrożenia toksykologiczne
Narażenie i drogi wchłaniania
Wartości graniczne narażenia (OEL)
Mechanizm uczulenia (sensytyzacja)
Zapach jako sygnał ostrzegawczy

🛡️ Część II – Ochrona i procedury

Lotność a ryzyko narażenia
Lepkość, temperatura, masa cząsteczkowa
Higiena osobista
Środki ochrony indywidualnej (ŚOI)
Ryzyko kontaktu ze skórą
Wentylacja
Czyszczenie, wycieki, konserwacja
Utylizacja opakowań i ochrona osób postronnych
Bezpieczeństwo behawioralne
Poziomy szkolenia i certyfikacja

03

Regulacje

Podstawa prawna

Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 – REACH, Załącznik XVII, pozycja 74

📜 Rozporządzenie REACH – poz. 74

Od 24 sierpnia 2023 r. obowiązkowe szkolenie dotyczy wszystkich użytkowników przemysłowych i profesjonalnych produktów zawierających diizocyjaniany w stężeniu ≥ 0,1% wagowo.

🎯 Cel regulacji

Ochrona zdrowia pracowników
Zapobieganie astmie zawodowej
Redukcja przypadków uczulenia
Standaryzacja wiedzy w UE

                                ⚠️ Uwaga: Brak szkolenia = zakaz stosowania produktów z diizocyjanianami od 24.08.2023!
                            

04

Chemia

Czym są diizocyjaniany?

Diizocyjaniany to związki chemiczne zawierające dwie grupy izocyjanianowe –N=C=O. Są kluczowym surowcem do produkcji poliuretanów (PU).

🔬 Najczęściej stosowane

Skrót	Nazwa	Zastosowanie
MDI	Metylenodifenylodiizocyjanian	Pianki sztywne, kleje
TDI	Toluilenodiizocyjanian	Pianki elastyczne
HDI	Heksametylenodiizocyjanian	Lakiery, powłoki
IPDI	Izoforonodiizocyjanian	Powłoki PU

05

Zastosowania

Gdzie spotykamy izocyjaniany?

🎨

Lakiery i farby

Lakiery samochodowe, powłoki przemysłowe, farby poliuretanowe

🏗️

Budownictwo

Pianki montażowe, kleje budowlane, izolacje natryskowe, uszczelniacze

🛋️

Meble i materace

Pianki elastyczne, klejenie elementów tapicerskich

🚗

Motoryzacja

Elementy wnętrza, lakiernictwo, kleje strukturalne, uszczelki

                💡 Kluczowe: Produkty z diizocyjanianami ≥ 0,1% wag. muszą mieć na etykiecie napis: „Od dnia 24 sierpnia 2023 r. przed użyciem przemysłowym lub profesjonalnym wymagane jest odpowiednie szkolenie"
            

06

Zagrożenia

Zagrożenia toksykologiczne

Diizocyjaniany są substancjami wysoce toksycznymi – wpływają na układ oddechowy, skórę i oczy

⚠️ Toksyczność ostra

Podrażnienie dróg oddechowych
Podrażnienie oczu i skóry
Kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej
W ciężkich przypadkach – obrzęk płuc

🔄 Toksyczność przewlekła

Uczulenie dróg oddechowych → astma zawodowa
Uczulenie skóry → kontaktowe zapalenie skóry
Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych
Efekt nieodwracalny – nawet śladowe ilości wywołują reakcję!

                                🚨 Kluczowe: Po uczuleniu nawet minimalne narażenie może wywołać ciężki atak astmy. Uczulenie jest NIEODWRACALNE.
                            

07

Narażenie

Drogi narażenia

🫁

Droga inhalacyjna

Główna droga narażenia – wdychanie par i aerozoli

                        Najwyższe ryzyko!

                        Natryskiwanie, ogrzewanie, szlifowanie utwardzonego PU

✋

Droga skórna

Bezpośredni kontakt ze skórą prowadzi do uczulenia

                        Często niedoceniane!

                        Kontakt bez rękawic, rozpryski, zanieczyszczone ubranie

👁️

Kontakt z oczami

Podrażnienie i uszkodzenie rogówki

                        Ochrona oczu!

                        Okulary ochronne lub gogle zawsze wymagane

08

Limity

Wartości graniczne narażenia zawodowego (OEL)

Substancja	NDS (8h TWA)	NDSCh (STEL 15 min)	Uwagi
MDI	0,005 mg/m³ (NCO)	0,02 mg/m³	Działanie uczulające
TDI	0,005 mg/m³ (NCO)	0,02 mg/m³	Rakotwórczy kat. 2
HDI	0,005 mg/m³ (NCO)	0,02 mg/m³	Działanie uczulające
IPDI	0,005 mg/m³ (NCO)	0,02 mg/m³	Działanie uczulające

                        ⚠️ Porównanie: Wartości graniczne dla izocyjanianów są ekstremalnie niskie – 0,005 mg/m³ to jedna z najniższych wartości OEL w europejskim prawodawstwie. Dla porównania: NDS dla pyłu drzewnego = 2 mg/m³ (400x więcej).
                    

                        📏 Monitoring: Pracodawca jest zobowiązany do regularnego monitorowania stężeń na stanowiskach pracy. Pomiary powinny obejmować zarówno NCO w powietrzu, jak i ocenę narażenia skórnego.
                    

09

Kluczowe zagrożenie

Mechanizm uczulenia (sensytyzacja)

🔄 Jak rozwija się uczulenie?

Faza 1 – Ekspozycja: Kontakt z diizocyjanianami (nawet jednorazowy, wysokostężeniowy)

Faza 2 – Indukcja: Układ immunologiczny „uczy się" rozpoznawać izocyjaniany jako zagrożenie

Faza 3 – Sensytyzacja: Osoby uczulone reagują na śladowe ilości → astma, duszność, reakcje skórne

🚨 Kluczowe fakty

! Uczulenie jest NIEODWRACALNE
! Może wystąpić po tygodniach, miesiącach lub latach
! Osoby uczulone muszą unikać JAKIEGOKOLWIEK kontaktu
! 5-15% narażonych pracowników ulega uczuleniu
! Astma izocyjanianowa = najczęstsza astma zawodowa w UE

10

Ostrzeżenie

Zapach jako sygnał ostrzegawczy

👃 Próg zapachu vs. OEL

Wiele diizocyjanianów ma próg wyczuwalności zapachowej znacznie powyżej wartości NDS!

MDI – praktycznie bezwonny w temp. pokojowej
TDI – ostry, słodkawy zapach, ale wyczuwalny dopiero przy stężeniach >NDS
HDI – słabo wyczuwalny zapach

                            🚨 KRYTYCZNE: Jeśli czujesz zapach diizocyjanianów, to prawdopodobnie stężenie już przekracza dopuszczalne wartości! Brak zapachu NIE oznacza bezpieczeństwa!
                        

✅ Co robić?

✓ Nie polegaj na zmyśle węchu jako jedynym wskaźniku
✓ Zawsze stosuj ŚOI niezależnie od zapachu
✓ Monitoruj stężenia przyrządami pomiarowymi
✓ Reaguj natychmiast na jakikolwiek zapach chemiczny
✓ Zapewnij wentylację zanim zaczniesz pracę

11

Właściwości fizykochemiczne

Lotność, temperatura, masa cząsteczkowa

🌡️ Lotność a ryzyko

Lotność diizocyjanianów zależy od temperatury i masy cząsteczkowej. Wyższa temperatura = wyższa prężność par = większe ryzyko inhalacyjne.

Substancja	Lotność	Ryzyko inhalacyjne
TDI (monomer)	Wysoka	⬤⬤⬤ Bardzo wysokie
HDI (monomer)	Średnia	⬤⬤◯ Wysokie
MDI (monomer)	Niska (w temp. pok.)	⬤◯◯ Umiarkowane
Prepolimery/oligomery	Bardzo niska	⬤◯◯ Niższe

⚗️ Lepkość i masa cząsteczkowa

Im wyższa masa cząsteczkowa i lepkość, tym niższa lotność, ale:

Produkty mogą zawierać wolne monomery
Ogrzewanie zwiększa lotność wykładniczo
Natryskiwanie tworzy aerozole niezależnie od lotności
Szlifowanie utwardzonego PU uwalnia pyły z izocyjanianami

⚠️ Ogrzanie MDI do >40°C drastycznie zwiększa prężność par!

12

Ochrona

Higiena osobista

🧼 Zasady higieny

✓ Mycie rąk przed każdą przerwą i po pracy
✓ Nie jedzenie, nie picie, nie palenie na stanowisku
✓ Zmiana odzieży roboczej po zakończeniu pracy
✓ Prysznic po intensywnym narażeniu
✓ Oddzielne szafki na odzież roboczą i prywatną
✓ Kremy ochronne stosowane PRZED pracą (nie zamiast rękawic!)

🚿 Postępowanie awaryjne – kontakt ze skórą

1 Natychmiast zdejmij zanieczyszczoną odzież
2 Przemyj skórę dużą ilością wody z mydłem
3 NIE używaj rozpuszczalników do czyszczenia skóry!
4 W razie objawów – skonsultuj się z lekarzem

                            💡 Pamiętaj: Zanieczyszczoną odzież należy prać oddzielnie. Pracownik nigdy nie powinien zabierać odzieży roboczej do domu!
                        

13

ŚOI / PPE

Środki ochrony indywidualnej

🫁 Ochrona dróg oddechowych

Półmaska z filtrem A2P2 (minimum)
Przy natrysku: maska pełnotwarzowa z filtrem A2P3 lub dostawą powietrza
Filtry wymieniać zgodnie z zaleceniami producenta
Kontrola szczelności przed każdym użyciem

🧤 Ochrona rąk

Rękawice z nitrylu (grubość min. 0,4 mm) lub butylu
NIE stosować rękawic lateksowych!
Wymiana rękawic co 1-2 godziny lub po kontakcie
Sprawdzać czas przebicia u producenta

👕 Ochrona ciała i oczu

Kombinezon ochronny chemiczny (kat. III, typ 5/6)
Okulary ochronne z osłonami bocznymi lub gogle
Obuwie ochronne odporne na chemikalia

14

Zagrożenie skórne

Ryzyko kontaktu ze skórą

⚠️ Dlaczego kontakt skórny jest tak niebezpieczny?

Diizocyjaniany przenikają przez skórę
Uczulenie skórne prowadzi do uczulenia oddechowego
Nawet jednorazowe rozlanie na skórę może wywołać sensytyzację
Mikro-skaleczenia i otarcia zwiększają wchłanianie
Kontaktowe zapalenie skóry – przewlekłe, nawracające

                            🚨 Statystyki: Do 25% przypadków astmy izocyjanianowej rozwija się wyłącznie przez kontakt skórny, bez narażenia inhalacyjnego!
                        

🛡️ Jak się chronić?

✓ Zawsze noś odpowiednie rękawice (nitryl/butyl)
✓ Unikaj bezpośredniego kontaktu ze skórą
✓ Stosuj długie rękawy i kombinezon ochronny
✓ Natychmiast zmień zanieczyszczoną odzież
✓ NIE czyść rąk rozpuszczalnikami
✓ Stosuj kremy barierowe jako dodatkową ochronę
✓ Zgłoś każdy incydent kontaktu przełożonemu

15

Środki techniczne

Wentylacja – pierwsza linia obrony

🏭 Hierarchia środków kontroli

1 Eliminacja/substitucja – zastąpienie mniej toksycznymi
2 Środki techniczne – wentylacja, hermetyzacja
3 Środki organizacyjne – procedury, szkolenia
4 ŚOI – ostatnia linia obrony

💨 Rodzaje wentylacji

Miejscowa – odciąg bezpośrednio przy źródle (kabiny lakiernicze, dygestoria)
Ogólna – wymiana powietrza w całym pomieszczeniu
Nawiew czystego powietrza – do strefy oddechowej

16

Procedury

Czyszczenie, wycieki, konserwacja

🧹 Procedura wycieków

1 Ewakuuj osoby z obszaru wycieku
2 Zabezpiecz strefę – oznakowanie, bariera
3 Załóż ŚOI przed przystąpieniem do likwidacji
4 Wchłoń materiałem absorbującym (piasek, vermiculit)
5 Zbierz do zamykanego pojemnika na odpady niebezpieczne
6 Wentyluj pomieszczenie przez min. 30 minut

🔧 Konserwacja sprzętu

Czyść sprzęt natychmiast po użyciu
Stosuj odpowiednie rozpuszczalniki (nie wodę!)
Regularnie sprawdzaj stan uszczelek i zaworów
Dokumentuj przeglądy i naprawy

17

Odpady i otoczenie

Utylizacja opakowań i ochrona osób postronnych

🗑️ Utylizacja pustych opakowań

✓ Opakowania traktuj jako odpady niebezpieczne
✓ Nie używaj ponownie pustych pojemników
✓ Nie wyrzucaj do standardowych kontenerów na odpady
✓ Zamknij opakowania przed utylizacją
✓ Przekaż uprawnionemu odbiorcy odpadów niebezpiecznych
✓ Prowadź ewidencję odpadów (BDO)

👥 Ochrona osób postronnych

✓ Wydziel strefę pracy z izocyjanianami
✓ Oznakuj obszar zagrożony piktogramami GHS
✓ Ogranicz dostęp do osób przeszkolonych
✓ Informuj pracowników w sąsiednich strefach
✓ Zapewnij, by system wentylacji nie rozprzestrzeniał zanieczyszczeń
✓ Stosuj oznaczenia i bariery fizyczne

                            ⚠️ Przy pracach na zewnątrz uwzględnij kierunek wiatru i bliskość innych osób!
                        

18

Etapy krytyczne

Identyfikacja krytycznych etapów

Etapy pracy, w których ryzyko narażenia na izocyjaniany jest najwyższe

🔴

Najwyższe ryzyko

Natryskiwanie (lakierowanie)
Aplikacja piany natryskowej
Ogrzewanie produktów >40°C
Szlifowanie utwardzonego PU

🟡

Wysokie ryzyko

Mieszanie komponentów
Przelewanie / przepompowywanie
Nakładanie pędzlem / wałkiem
Otwieranie pojemników

🔵

Umiarkowane ryzyko

Praca z prepolimerami (niższe NCO)
Aplikacja z kartusza
Klejenie ręczne małych elementów
Praca z produktami utwardzonymi

                🚨 Zasada: Dla każdego etapu pracy przeprowadź ocenę ryzyka i dobierz odpowiednie środki ochrony. Poziom ochrony musi odpowiadać poziomowi zagrożenia!
            

19

Zachowania

Bezpieczeństwo behawioralne

✅ Bezpieczne zachowania

✓ Zawsze czytaj kartę charakterystyki (SDS) przed użyciem
✓ Sprawdzaj etykietę produktu
✓ Zakładaj ŚOI ZANIM otworzysz pojemnik
✓ Pracuj w dobrze wentylowanym miejscu
✓ Zgłaszaj incydenty i near-missy
✓ Utrzymuj porządek na stanowisku pracy
✓ Znaj procedury awaryjne

❌ Niebezpieczne zachowania

Praca bez odpowiednich ŚOI
Ignorowanie etykiet i kart charakterystyki
Jedzenie / picie na stanowisku pracy
Czyszczenie rąk rozpuszczalnikami
Ogrzewanie produktów ponad zalecaną temp.
Praca w zamkniętych przestrzeniach bez wentylacji
Niezgłaszanie wycieków i rozprysków

                    💡 Kultura bezpieczeństwa: Każdy pracownik ma prawo i obowiązek odmówić pracy w warunkach niebezpiecznych. Zgłaszaj każde odstępstwo od procedur – nie karz, nagradzaj za czujność!
                

20

Certyfikacja

Poziomy szkolenia wg REACH poz. 74

Poziom 1 – Ogólny

Szkolenie podstawowe

Obowiązuje wszystkich użytkowników przemysłowych i profesjonalnych

✓ Chemia diizocyjanianów
✓ Zagrożenia toksykologiczne
✓ Narażenie
✓ OEL
✓ Sensytyzacja
✓ Zapach
✓ Higiena i ŚOI

Poziom 2 – Średniozaawansowany

Szkolenie rozszerzone

Dodatkowe tematy dla specyficznych zastosowań

✓ Wszystko z poziomu 1
✓ Dodatkowe aspekty behawioralne
✓ Konserwacja sprzętu
✓ Zarządzanie wyciekami
✓ Specyfika zastosowań

Poziom 3 – Zaawansowany

Szkolenie specjalistyczne

Natrysk, praca w zamkniętych przestrzeniach

✓ Wszystko z poziomu 1 i 2
✓ Natryskiwanie na otwartej przestrzeni
✓ Natryskiwanie w kabinach
✓ Natryskiwanie piany PU
✓ Praca w ograniczonej przestrzeni

                📝 Ważność: Szkolenie jest ważne przez 5 lat. Po upływie tego okresu należy przejść szkolenie odświeżające. Certyfikat musi być wystawiony przez podmiot uprawniony.
            

21

Podsumowanie

Kluczowe zasady – zapamiętaj!

🧪

Poznaj substancję

Czytaj SDS i etykiety. Znaj zagrożenia i właściwości produktu.

🛡️

Chroń się

Zawsze stosuj odpowiednie ŚOI. Maska, rękawice, kombinezon.

💨

Wentyluj

Zapewnij wentylację PRZED rozpoczęciem pracy. Kontroluj jej działanie.

🚨

Reaguj

Zgłaszaj incydenty, wycieki i objawy zdrowotne natychmiast.

                    ⚠️ Pamiętaj: Uczulenie na izocyjaniany jest NIEODWRACALNE.

                    Prewencja jest jedyną skuteczną metodą ochrony. Każde narażenie zwiększa ryzyko!

22

Formalności

Dokumentacja szkolenia

📋 Wymagana dokumentacja

✓ Lista obecności uczestników
✓ Program szkolenia z datą i czasem
✓ Dane prowadzącego szkolenie
✓ Potwierdzenie ukończenia szkolenia
✓ Certyfikat dla każdego uczestnika
✓ Poziom szkolenia (1, 2 lub 3)
✓ Data ważności (5 lat)

📝 OŚWIADCZENIE UCZESTNIKA SZKOLENIA

Oświadczam, że zapoznałem/am się z materiałami szkoleniowymi oraz zostałem/am w pełni poinstruowany/a w zakresie bezpiecznego stosowania produktów zawierających diizocyjaniany, spełniając tym samym obowiązek wynikający z poz. 74 Załącznika XVII do rozporządzenia REACH (WE) nr 1907/2006.

Imię i nazwisko pracownika:
................................................................

Stanowisko pracownika:
................................................................

Data i podpis pracownika:
................................................................

Nazwa firmy (Pracodawca):
................................................................

MIEJSCE NA PIECZĘĆ FIRMOWĄ
I PODPIS OSOBY SZKOLĄCEJ

23

❓

Pytania i odpowiedzi

Dziękujemy za uwagę! Czas na pytania i dyskusję.
Pamiętaj – Twoje bezpieczeństwo zależy od Twojej wiedzy!

24

Szkolenie dla użytkownikówproduktów zawierającychizocyjaniany